Rodzicielskie świadczenie uzupełniające, potocznie nazywane „matczyną emeryturą” lub świadczeniem „Mama 4+”, to forma wsparcia kierowana do osób, które wychowały co najmniej czworo dzieci, a z powodu poświęcenia się rodzinie nie wypracowały środków zapewniających minimalne utrzymanie na emeryturze. Świadczenie przyznają ZUS lub KRUS, a jego celem jest uzupełnienie dochodu do poziomu najniższej emerytury lub wypłata pełnej kwoty tego minimum osobom, które nie mają prawa do własnego świadczenia.
Zasadniczo prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego przysługuje kobiecie, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci, ukończyła 60 lat, nie ma niezbędnych środków utrzymania i spełnia pozostałe wymagane warunki. W szczególnych przypadkach o takie wsparcie może ubiegać się także mężczyzna. Jak podkreśla Wojciech Dyląg, regionalny rzecznik prasowy ZUS w województwie podkarpackim, świadczenie to nie jest zarezerwowane wyłącznie dla matek biologicznych.
Kto może skorzystać ze świadczenia
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje nie tylko osobom wychowującym własne dzieci. Może zostać przyznane również w przypadku wychowywania dzieci współmałżonka, dzieci przysposobionych oraz dzieci przyjętych na wychowanie w ramach rodziny zastępczej. Wyłączone z tego rozwiązania są jednak rodziny zastępcze zawodowe, którym to świadczenie nie przysługuje.
Choć potoczna nazwa sugeruje, że chodzi wyłącznie o kobiety, przepisy dopuszczają możliwość przyznania świadczenia również ojcu. Są to jednak sytuacje szczególne, co znajduje odzwierciedlenie w statystykach. Na Podkarpaciu rodzicielskie świadczenie uzupełniające z ZUS pobiera ponad 4,5 tys. osób, w tym zaledwie 4 mężczyzn. W Oddziale ZUS w Jaśle świadczenie otrzymuje 1476 osób, a w Oddziale ZUS w Rzeszowie 3048.
Ile wynosi „Mama 4+”
Świadczenie przysługuje w wysokości najniższej emerytury. Od 1 marca 2026 roku jest to 1978,49 zł brutto. Jeżeli osoba zainteresowana nie pobiera żadnej emerytury ani renty, może otrzymać właśnie taką kwotę, o ile spełnia ustawowe warunki.
Inaczej wygląda sytuacja osób, które mają już przyznaną emeryturę lub rentę z ZUS, KRUS albo innego organu rentowego, ale jej wysokość jest niższa od najniższej emerytury. W takim przypadku rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie jest wypłacane jako odrębna pełna kwota, lecz jako dopłata do minimum emerytalnego. Oznacza to, że wysokość wsparcia odpowiada różnicy między najniższą emeryturą a pobieranym świadczeniem. Jeśli więc emerytura wynosi 1000 zł brutto, rodzicielskie świadczenie uzupełniające będzie wynosić 978,49 zł brutto. Świadczenie podlega również corocznej waloryzacji.
Jak złożyć wniosek
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające przyznawane jest na wniosek, który należy złożyć do Prezesa ZUS lub Prezesa KRUS. W przypadku ZUS należy skorzystać z formularza ERSU. Do wniosku trzeba dołączyć dokumenty i oświadczenia pozwalające ocenić sytuację osoby ubiegającej się o wsparcie.
Wśród wymaganych załączników znajdują się między innymi: informacja o numerach PESEL dzieci, oświadczenie dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i materialnej, składane w ZUS na formularzu ERU, a także zaświadczenia potwierdzające osiągane dochody. Jeżeli akt urodzenia dziecka nie został sporządzony w polskim rejestrze stanu cywilnego, konieczne jest przedstawienie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego potwierdzającego urodzenie dziecka. W odpowiednich przypadkach należy dołączyć również orzeczenie sądu o powierzeniu sprawowania pieczy zastępczej nad dzieckiem oraz inne dokumenty mogące mieć wpływ na przyznanie prawa do świadczenia. Dodatkowo od 1 stycznia 2022 roku do wniosku trzeba złożyć oświadczenie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.
Gdy emeryturę wypłaca inny organ
Odrębna procedura dotyczy osób, które pobierają emeryturę lub rentę wypłacaną przez inny organ rentowy niż ZUS lub KRUS, na przykład z systemu zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy. W takim przypadku wniosek o rodzicielskie świadczenie uzupełniające rozpatruje Prezes ZUS. Samo świadczenie może zostać przyznane, jednak jego wypłatą i dalszą obsługą zajmują się właściwe organy emerytalno-rentowe, takie jak Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA czy Wojskowe Biuro Emerytalne.
To właśnie te jednostki odpowiadają następnie za wypłatę świadczenia przyznanego przez Prezesa ZUS, a także za jego monitorowanie, przeliczanie oraz ewentualne wstrzymywanie. Ma to znaczenie praktyczne dla osób, które już korzystają z innych systemów emerytalnych i chcą ustalić, do jakiej instytucji powinny kierować dalsze sprawy związane z wypłatą.
Świadczenie stałe, ale nie bezwarunkowe
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje na stałe, o ile nie zmienią się okoliczności mające wpływ na prawo do tego świadczenia lub jego wysokość. Osoba, która je pobiera, ma obowiązek informować ZUS o wszystkich zmianach, które mogą mieć znaczenie dla dalszej wypłaty. Chodzi przede wszystkim o podjęcie zatrudnienia, uzyskanie dodatkowych dochodów czy nabycie prawa do innego świadczenia.
Zgłoszenia wymagają również zmiany związane z miejscem zamieszkania i statusem pobytowym. Należy powiadomić ZUS o zaprzestaniu zamieszkania w Polsce, utracie obywatelstwa polskiego, prawa pobytu lub prawa stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także o uznaniu dalszego pobytu w Polsce za nielegalny. Jak wskazuje rzecznik ZUS, każda z tych okoliczności może mieć wpływ na dalsze prawo do świadczenia.
Kiedy wypłata może zostać wstrzymana
Obowiązek informacyjny obejmuje także przypadki tymczasowego aresztowania lub odbywania kary w zakładzie karnym, z wyjątkiem odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego. W takich sytuacjach organ rentowy ocenia, czy dana osoba nadal dysponuje niezbędnymi środkami do życia. W zależności od tej oceny może zdecydować o dalszej wypłacie świadczenia albo o jej wstrzymaniu.
Do najważniejszych okoliczności, które mogą być podstawą do wstrzymania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, należą pobyt w areszcie śledczym lub zakładzie karnym, ustanie przesłanki zamieszkania w Polsce oraz posiadanie niezbędnych środków utrzymania, na przykład w wyniku podjęcia zatrudnienia. W pozostałych przypadkach, gdy ustają przesłanki uzasadniające przyznanie wsparcia, organ rentowy również może wstrzymać wypłatę tak zwanej matczynej emerytury.
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające pozostaje jednym z najważniejszych instrumentów wsparcia dla osób, które poświęciły lata na wychowanie licznej rodziny i nie zdołały zabezpieczyć własnej emerytury na odpowiednim poziomie. Jednocześnie jego przyznanie i dalsza wypłata są ściśle związane z sytuacją życiową i materialną wnioskodawcy, dlatego kluczowe znaczenie ma nie tylko spełnienie warunków przy składaniu wniosku, ale też późniejsze informowanie organu rentowego o każdej istotnej zmianie.
.jpg)
.jpg)