Grzywny ostro w górę. Będą 10 razy wyższe. Rewolucja w karach finansowych

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt zmian w Kodeksie karnym, który zakłada podniesienie granic grzywien wymierzanych za przestępstwa. Minimalna kara finansowa wzrosłaby ze 100 do 1000 zł, a maksymalna w podstawowym zakresie — z 1,08 mln do 5,4 mln zł. To propozycja, która musi jeszcze przejść procedurę legislacyjną, a nie obowiązujące już przepisy.

Minimalna grzywna dziesięć razy wyższa

Grzywnę na podstawie Kodeksu karnego oblicza się w stawkach dziennych. Sąd ustala najpierw ich liczbę, a następnie wysokość jednej stawki. W podstawowym zakresie liczba stawek wynosi od 10 do 540, natomiast pojedyncza stawka może obecnie wynosić od 10 do 2000 zł. Przy najniższych wartościach daje to 100 zł grzywny, a przy najwyższych — 1,08 mln zł.

Projekt zakłada podniesienie dolnej granicy jednej stawki dziennej do 100 zł, a górnej do 10 tys. zł. Przy 10 stawkach minimalna grzywna wynosiłaby zatem 1000 zł. Z kolei 540 stawek po 10 tys. zł oznaczałoby karę w wysokości 5,4 mln zł.

Dziesięciokrotny wzrost dotyczy więc dolnej granicy grzywny, a nie każdej orzekanej kary. Górny limit w podstawowym zakresie zwiększyłby się pięciokrotnie. Sąd nadal miałby uwzględniać okoliczności przestępstwa oraz możliwości finansowe sprawcy, dlatego wysokość grzywny zależałaby od konkretnej sprawy.

Resort wskazuje na zmianę wartości pieniądza

Ministerstwo uzasadnia propozycję realiami gospodarczymi. Autorzy projektu wskazują, że granice stawek dziennych obowiązują od wejścia w życie obecnego Kodeksu karnego. W tym czasie znacząco wzrosły wynagrodzenia i zmieniła się siła nabywcza pieniądza. W uzasadnieniu przywołano porównanie płacy minimalnej: w 1997 roku wynosiła ona 406 zł, a od stycznia 2026 roku — 4806 zł brutto.

W ocenie resortu grzywna w wysokości 100 zł może być odpowiednia w przypadku niektórych wykroczeń, ale jest zbyt niska jako kara za przestępstwo. Projektodawcy przedstawiają podwyżkę jako dostosowanie przepisów do obecnej wartości pieniądza. Przyznają zarazem, że skutkiem nowelizacji może być zaostrzenie kar finansowych.

Górny limit niższy niż w pierwszej propozycji

Pierwsza wersja projektu przewidywała podniesienie maksymalnej stawki dziennej z 2000 do 20 tys. zł. Przy 540 stawkach pozwalałoby to na wymierzenie grzywny sięgającej 10,8 mln zł. W wersji skierowanej na obrady rządu górną granicę stawki ograniczono jednak do 10 tys. zł.

Ministerstwo uznało pięciokrotne podwyższenie tego limitu za wystarczające, wskazując, że sądy rzadko korzystały z dotychczasowej maksymalnej wysokości stawki. Projekt przewiduje również usunięcie części przepisów wprowadzonych w 2022 roku, które określały minimalną liczbę stawek grzywny w zależności od zagrożenia karą pozbawienia wolności.

Czy zmiany obejmą również mandaty?

Proponowana podwyżka nie oznacza automatycznego wzrostu mandatów za wykroczenia. Zmiana dotyczy grzywien wymierzanych za przestępstwa na podstawie Kodeksu karnego. Mandaty za niewłaściwe parkowanie, przekroczenie prędkości czy drobne naruszenia porządku publicznego regulują odrębne przepisy.

Nowelizacja nie zmieni również automatycznie zasad ustalania grzywien za przestępstwa skarbowe. W ich przypadku podstawą jest Kodeks karny skarbowy, a nie przepisy objęte opisaną propozycją.

Ostateczny kształt zmian zależy od dalszych prac legislacyjnych. Zgodnie z projektem nowe przepisy miałyby wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia ustawy. Do tego czasu proponowanych kwot nie należy traktować jako obowiązujących kar.