Koniec bezpłatnych staży. Obowiązkowa pensja dla stażystów

Rząd pracuje nad ustawą, która ma zmienić zasady organizowania staży na otwartym rynku pracy. Projekt przewiduje obowiązkowe wynagrodzenie, umowę o pracę oraz ograniczenia dotyczące czasu trwania stażu i liczby stażystów w firmie. Przepisy nie zostały jeszcze uchwalone, a termin ich wejścia w życie pozostaje nieprzesądzony.

Wynagrodzenie nie niższe niż 65 proc. płacy minimalnej

Jednym z najważniejszych założeń projektu jest wprowadzenie obowiązkowej zapłaty za staż. Wynagrodzenie stażysty ma wynosić co najmniej 65 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę. Oznaczałoby to odejście od bezpłatnego wykonywania obowiązków w ramach staży objętych nową ustawą.

Przy zakładanej od 1 stycznia 2027 roku płacy minimalnej w wysokości 4950 zł brutto najniższe wynagrodzenie stażysty wyniosłoby 3217,50 zł brutto miesięcznie przy pełnym wymiarze czasu pracy. Jest to jednak wyliczenie warunkowe, a nie stawka, która automatycznie zacznie obowiązywać wraz z początkiem 2027 roku. Zależy ona od ostatecznej wysokości najniższej krajowej oraz wejścia w życie ustawy o stażach.

Staż na podstawie umowy o pracę

W aktualnej wersji projektu staż ma być wykonywany na podstawie umowy o pracę. Zmiana nie ogranicza się więc do wprowadzenia wynagrodzenia, ale obejmuje również formalne zasady współpracy między stażystą a pracodawcą.

Nowe regulacje mają zastąpić dotychczasowe rozwiązania dotyczące praktyk absolwenckich i uporządkować organizowanie staży na otwartym rynku pracy. Ich celem jest odejście od sytuacji, w których osoba zdobywająca doświadczenie wykonuje obowiązki podobne do zadań etatowych pracowników, lecz pozostaje praktykantem pozbawionym części przysługujących im praw.

Maksymalnie sześć miesięcy u jednego pracodawcy

Projekt zakłada, że staż u jednego pracodawcy będzie mógł trwać maksymalnie sześć miesięcy. Przewidziano także ograniczenia dotyczące ponownego przyjmowania tej samej osoby na staż. Rozwiązania te mają przeciwdziałać przedłużaniu statusu stażysty zamiast oferowania zwykłego zatrudnienia.

Istotne założenie dotyczy również rekrutacji. Pracodawca nie powinien wymagać od kandydata wcześniejszego doświadczenia zawodowego w pracy, której staż ma dotyczyć. Staż ma służyć właśnie zdobyciu takiego doświadczenia, a nie stanowić tańszą formę zatrudniania osób już przygotowanych do wykonywania konkretnych obowiązków.

Limity w firmach i grzywny za naruszenia

Ograniczona ma zostać także liczba stażystów, których przedsiębiorstwo będzie mogło przyjąć jednocześnie. Limity mają zależeć od wielkości firmy. To zabezpieczenie przed zastępowaniem części załogi osobami zatrudnionymi na stażu.

Ma ono znaczenie ze względu na proponowany poziom wynagrodzenia. Przy stawce wynoszącej 65 proc. płacy minimalnej stażysta otrzymywałby mniej niż pracownik zarabiający najniższą krajową. Bez dodatkowych ograniczeń taka różnica mogłaby zachęcać do tworzenia miejsc stażowych zamiast standardowych etatów.

Za naruszanie nowych zasad mają grozić sankcje. W określonych przypadkach przewidziane w projekcie grzywny mogą sięgać 60 tys. zł.

Większa ochrona stażystów, wyższe koszty dla pracodawców

Proponowane zmiany mają szczególne znaczenie dla osób rozpoczynających karierę zawodową. Obowiązkowa zapłata i umowa o pracę mają ograniczyć sytuacje, w których zdobywanie doświadczenia oznacza wykonywanie regularnych obowiązków bez wynagrodzenia.

Dla przedsiębiorców nowe zasady oznaczałyby jednak wzrost kosztów organizowania staży. Towarzyszy temu obawa, że część firm może ograniczyć liczbę oferowanych miejsc. Ostateczne skutki zmian będą zależały od przyjętego kształtu przepisów i reakcji pracodawców.

Na obecnym etapie obowiązkowe wynagrodzenie, sześciomiesięczny limit stażu i pozostałe zabezpieczenia pozostają propozycjami. Dopiero uchwalenie ustawy i ustalenie terminu jej wejścia w życie przesądzą, kiedy nowe obowiązki obejmą pracodawców i stażystów.