Odnaleźć siebie tu i teraz. Na czym polega terapia Gestalt i komu może pomóc?

Czasami łapiemy się na tym, że nasze życie przypomina teatr, w którym jedynie odgrywamy z góry przypisane role, zapominając o własnych pragnieniach. Kiedy codzienność staje się pusta, a emocje wydają się zamrożone, z pomocą przychodzą nurty psychologii humanistycznej. Wśród nich wyróżnia się podejście, które nie zmusza do niekończącego się analizowania traum z wczesnego dzieciństwa. Zamiast tego skupia się na bieżącym doświadczeniu, by pomóc nam zrzucić krępujący pancerz. Jak to działa w praktyce?

Całość, czyli czym właściwie jest ten kierunek?

Model ten zaczął kształtować się w połowie ubiegłego wieku za sprawą Fritza i Laury Perlsów oraz Paula Goodmana. Słowo „Gestalt” z języka niemieckiego oznacza „całość” lub „pełną postać”. Opisuje ono sam rdzeń tej metody – przekonanie, że człowiek to niepodzielny system, w którym ciało, umysł i emocje stanowią jedność. Rozdzielanie ich na czynniki pierwsze i czysto intelektualna analiza pozbawiają nas szansy na prawdziwe zdrowienie.

W gabinecie nie spotkasz chłodnego analityka, który narzuca diagnozy zza biurka. Terapeuta jest tu raczej uważnym towarzyszem, który wspiera Cię w odkrywaniu własnej prawdy. Proces terapeutyczny opiera się na trzech kluczowych filarach:

• świadomość: umiejętność bycia blisko swoich myśli i reakcji płynących z ciała bez ich ciągłego cenzurowania lub oceniania,
• kontakt: to, w jaki sposób wchodzimy w relacje z otoczeniem oraz to, jak komunikujemy i chronimy nasze granice,
• samoregulacja: naturalny, biologiczny odruch organizmu, który zawsze dąży do zaspokojenia pojawiającego się braku i odzyskania harmonii.

Kluczowe założenia – jak tłumaczy się nasz ból?

Dlaczego tak często czujemy się nieszczęśliwi, nawet gdy pozornie wszystko jest w porządku? Ten kierunek psychoterapii wyjaśnia to za pomocą kilku konkretnych mechanizmów:

• zakotwiczenie w teraźniejszości (tu i teraz): większość naszego cierpienia bierze się z zamartwiania o przyszłość lub rozpamiętywania tego, co było; w gabinecie uwaga zawsze wraca do obecnej chwili – nawet jeśli opowiadasz o krzywdzie sprzed lat, sprawdzacie, jak w tej konkretnej sekundzie reaguje na to Twoje ciało,
• figura i tło: w zdrowej psychice dana potrzeba wychodzi na pierwszy plan (staje się figurą), a po jej zaspokojeniu po prostu znika w tle; u osób z trudnościami figury te bywają „zamrożone”, co oznacza, że na przykład stary, niezaspokojony głód aprobaty ciągle dominuje z ukrycia, sabotując obecne życie,
• niezamknięte cykle: to sytuacje, w których zabrakło ostatecznego rozwiązania – np. niewypowiedziany gniew czy brak szczerego pożegnania; takie emocjonalne „niedokończone sprawy” po cichu wysysają naszą życiową energię.

Narzędzia w gabinecie, czyli doświadczanie zamiast teorii

Zamiast suchego intelektualizowania, stawia się tu na realne przeżywanie. W bezpiecznej przestrzeni wykorzystuje się nietypowe narzędzia:

• technika pustego krzesła: wyobrażenie sobie, że naprzeciwko siedzi ktoś, komu od lat chcieliśmy wygarnąć tłumione żale, albo też posadzenie tam własnego wewnętrznego lęku, by wreszcie móc wejść z nim w dialog,
• integracja z ciałem: uważne przyglądanie się somatyce; jeśli podczas ważnej opowieści dłonie pacjenta zaczynają drżeć, pada propozycja, by sprawdzić, co te trzęsące się ręce próbują zakomunikować,
• bezpieczny eksperyment: odgrywanie nowych scenariuszy w relacji z terapeutą, na przykład świadome odmówienie mu wykonania jakiegoś ćwiczenia, by móc sprawdzić na żywo, jak to jest odważyć się powiedzieć „nie”.

W jakich kryzysach ta ścieżka sprawdza się najlepiej?

Opierając się na praktyce klinicznej i wiedzy psychoterapeutów Pleso, można zauważyć, że omawiany nurt przynosi ogromną ulgę osobom zmagającym się z:

• problemami w relacjach międzyludzkich: paraliżujący lęk przed bliskością, nadmierna uległość, zgadzanie się na wszystko dla świętego spokoju czy ciągła obawa przed odrzuceniem,
• zaburzeniami o podłożu somatycznym: nawracające napięciowe bóle głowy czy dolegliwości żołądkowe, które są fizycznym echem trwale zablokowanych, niewyrażonych emocji,
• przewlekłym spadkiem nastroju: stany depresyjne i lękowe wynikające z życia wbrew sobie oraz całkowitej utraty kontaktu z własnymi potrzebami,
• chronicznym brakiem wiary w siebie: wynikającym z ciągłych prób dorównania nierealnym oczekiwaniom otoczenia (terapia ta zakłada, że prawdziwa zmiana przychodzi paradoksalnie dopiero wtedy, gdy odważymy się w pełni zaakceptować to, kim jesteśmy obecnie).

Największym darem płynącym z tego procesu jest odzyskanie sprawczości. Uczymy się ściągać ciężkie maski, szanować własne granice i tworzyć szczere, autentyczne więzi – zarówno z samym sobą, jak i z otaczającym nas światem.