Eksperci, leśnicy i samorządowcy debatowali o bezpieczeństwie ludzi i ochronie niedźwiedzia

W dwudniowym (28 i 29 stycznia) wydarzeniu wzięli udział poseł, przedstawiciele administracji rządowej (GDOŚ, RDOŚ, GIOŚ), samorządów terytorialnych, parków narodowych, świata nauki (IOP PAN), organizacji pozarządowych (WWF Polska, Fundacja Bieszczadziki) oraz leśnicy.

Pierwsza część spotkania miała charakter warsztatowy. Tomasz Zwijacz-Kozica, dr Agnieszka Olszańska, mgr Teresa Berezowska-Cnota i prof. Henryk Okarma  (eksperci z Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz Instytutu Ochrony Przyrody PAN) prowadzili zajęcia z zakresu rozpoznawania czynnych gawr, w tym mikroskopowej identyfikacji włosów niedźwiedzia. 

Uczestnicy zajęć, leśnicy będący członkami zespołu ds. zapobiegania sytuacjom konfliktowym na poziomie niedźwiedź brunatny–człowiek oraz zespołu ds. ustalania użytkowania jako gawr drzew wypróchniałych w części odziomkowej, doskonalili techniki zbioru prób przydatnych między innymi do monitoringu genetycznego.

Omówiono także zasady postępowania podczas odłowów i wykorzystania fotopułapek w monitoringu populacji.

Otwierając część konferencyjną spotkania dr Marian Pigan, dyrektor RDLP w Krośnie, zarysował skalę wyzwań.

- Musimy odważnie zapytać świat nauki o aktualny stan wiedzy na temat behawioru niedźwiedzi. To, co wiedzieliśmy przed dekadą, dziś wymaga weryfikacji. Jako leśnicy jesteśmy gospodarzami lasów, ale dziś to również samorządy stają się współgospodarzami miejsc bytowania niedźwiedzi, które coraz chętniej schodzą do terenów zabudowanych. Musimy scalić siły i wiedzę, aby skutecznie zatrzymać niedźwiedzie w lesie, oraz sprawić, by mieszkańcy czuli się bezpiecznie - zaznaczył dyrektor Pigan.

Poseł Bartosz Romowicz podkreślił, że nie będzie się chronić przyrody, jeśli nie będzie się pamiętać o człowieku. 

- Balans pomiędzy potrzebami mieszkańców a ochroną natury musi być zachowany, bo robimy to wszystko dla ludzi i z myślą o nich. Tu jest nasze miejsce do życia i naszą rolą jest zapewnienie wszystkim bezpieczeństwa przy jednoczesnym poszanowaniu przyrody - zaznaczył poseł Romowicz.

Dr Piotr Otawski, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska przedstawił narzędzia i wsparcie planowane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Wskazał na konieczność systemowego podejścia do problemu. Zapowiedział, że już w marcu planowane jest podpisanie umowy na kompleksowy projekt zarządzania populacją niedźwiedzia w województwach podkarpackim i małopolskim.

- Projekt, który rusza w tym roku, obejmie monitoring, odstraszanie osobników konfliktowych oraz poprawę stanu zabezpieczenia odpadów - wyjaśniał dyrektor Otawski. 

Szef GDOŚ odniósł się także do kwestii legislacyjnych, w tym prac nad nowelizacją ustawy, która dałaby służbom prawo do stosowania amunicji gumowej w celu płoszenia niedźwiedzi. Podkreślił, że bez takich narzędzi prawnych działania terenowe i projekty ochronne nie będą w pełni skuteczne.

Eksperci z Instytutu Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie oraz Tatrzańskiego Parku Narodowego zaprezentowali wyniki monitoringu genetycznego i telemetrycznego niedźwiedzi w Polsce, analizę atraktantów, tj. czynników nęcących przy siedzibach ludzkich oraz omówili efektywność odstraszania niedźwiedzi.

Przedstawicielka Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych zarysowała również założenie koncepcyjne projektu „Drapieżne pogranicze - transgraniczna współpraca na rzecz zintegrowanej ochrony drapieżników w Polsce" realizowanego ze stroną słowacką.

Z kolei przedstawiciele Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie przedstawili m.in. dane dotyczące dynamiki szkód od niedźwiedzi i wypłacanych odszkodowań. 

Istotną częścią konferencji była także przedstawiona przez dr Sławomira Serafina, dyrektora RDOŚ w Rzeszowie, koncepcja i założenia projektu dotyczącego minimalizacji konfliktów na linii człowiek-niedźwiedź. 

Przedstawiciele RDLP w Krośnie omówili formalne zasady ochrony niedźwiedzia brunatnego oraz sposób uwzględniania ostoi tego gatunku w Planach Urządzenia Lasu. Przedstawiono także możliwości i cele zespołu wsparcia terenowego ds. zapobiegania i prewencji sytuacji konfliktowych na poziomie niedźwiedź – człowiek, a nadleśniczowie zaprezentowali swoje doświadczenia i analizy dotyczące biologii i ekologii niedźwiedzia.

Drugi dzień spotkania odbył się na terenie Nadleśnictwa Baligród. Uczestnicy odwiedzili gospodarstwa, w których dochodzi do regularnych ataków niedźwiedzia na inwentarz i niszczenia mienia. 

Magdalena Misiorowska z RDLP w Krośnie przekazuje, że ważnym elementem wizyty terenowej była prezentacja szkód w ekosystemach leśnych. Zdzieranie kory z jodeł przez niedźwiedzie w okresie wegetacyjnym stanowi istotny problem hodowlany i sanitarny bieszczadzkich drzewostanów. Powstałe w ten sposób uszkodzenia mechaniczne pni stają się drogą infekcji dla patogenów grzybowych, co w konsekwencji w skrajnych przypadkach prowadzi do zamierania całych drzew.

- Podczas intensywnej dyskusji wieńczącej konferencję, wskazano na potrzebę przeprowadzenia rzetelnej inwentaryzacji i stałego monitoringu populacji. Ze względu na merytoryczny ciężar debaty, która znacznie wykroczyła poza ramy czasowe, uczestnicy podjęli decyzję o przyjęciu trybu odroczonego w opracowaniu konkluzji - relacjonuje Magdalena Misiorowska.

Dodaje, że szczegółowe rekomendacje zostaną opracowane w formie zbiorczego dokumentu i przekazane, do wiadomości publicznej oraz organów odpowiedzialnych za stan populacji niedźwiedzia brunatnego w Polsce.

Zdjęcia: Magdalena Misiorowska, Dominik Jagieła